aprocceh
Sat 12 January 2008, 04:34 pm GMT +0200
II. Osman
Osmanlı tarihinde ilk köklü ıslahat girişimleri II. Osman döneminde(1618 – 1622) başlamıştır. II. Osman dönemi yenilikleri şunlardır:
• II. Osman, saray dışından evlilik yaparak sarayı halka açmıştır.
• Şeyhülislam’ın fetva vermek dışındaki yetkilerini elinden aldı.Böylece ilmiye sınıfının devlet işlerine karışması engellenmiştir.
• Zamanın ihtiyaçlarına göre yeni kanunların yapılması planlanmıştır.
• II. Osman Hotin Seferi’nde yeniçerilerin durumunu görünce YeniçeriOcağı’nı kaldırmak istedi. Ancak, Genç Osman düşüncelerini zamansızaçığa vurduğundan ve ıslahatlar sırasında kendisine yardımcı olacaktecrübeli devlet adamı olmadığından ıslahat planlarıgerçekleştirilememiştir.
IV. Murat
• Yeniçeri ve sipahi zorbaları ortadan kaldırıldı. Bu durum İstanbul’da asayiş ve güvenliğin kurulmasını sağlamıştır.
• Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye vebahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır.
• Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır.
• Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır.
• Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir.
Köprülü Mehmet Paşa
Köprülü Mehmet Paşa;
• Memleketin iç durumunu ele aldı. Dini yönden fikir ayrılığına düşenİstanbul ulemasını değişik yerlere göndererek kargaşaya son vermiştir.
• Maliyeyi düzene sokan Köprülü Mehmet Paşa, Kuyucu Murat Paşa ve IV.Murat gibi baskı ve şiddet kullanmıştır. Onun ölümünden sonra, kenditavsiyesiyle oğlu Fazıl Ahmet Paşa sadrazamlığa getirilmiştir.
• Ordu ve donanmayı ele aldı. Çanakkale Boğazı’nı ablukaya alan Venedikdonanmasını buradan uzaklaştırıp, Venedik tarafından işgal edilenLimni, Bozcaada ve Gökçeada’yı geri alarak Akdeniz yolunu açmış veGirit Adası’na yardım göndermiştir.
• Erdel Beyi Rakoçi ve Halep Valisi Abaza Hasan Paşa’nın isyanlarını bastırarak asayişi sağlamıştır.
• Tımarlar eskiden olduğu gibi savaşlarda yararlılık gösterenlereverilmiştir. Anadolu ve Rumeli’deki tımarlı sipahilerin gerçekmevcudunu öğrenmek için yoklamalar yapılmıştır. Haksızlık ve zorbalıkyapan devlet memurları engellenerek kanun hakimiyeti kurulmayaçalışılmıştır.
• Devletin duraklamasının ve kötü gidişatın durdurulması için neleryapılması gerektiğine ilişkin devlet ileri gelenlerinden raporlaralınmıştır. XVII. yüzyılın önemli şahsiyetlerinden biri olan Koçi Bey,devletin Kanuni’den sonra düştüğü sıkıntıları, kurumların nasılbozulduğunu anlattığı “Koçi Bey Risalesi” adlı raporunu IV. Murat’atakdim etmiştir.
• İran üzerine iki defa sefer düzenlendi. Bu seferler sırasındaAnadolu’daki Celâliler ortadan kaldırılmış, emniyet ve güvenliksağlanmıştır.
• Uyuşturucu maddelerin ve tütünün kullanımı, gece sokağa çıkılması yasaklanmıştır.
Tarhuncu Ahmet Paşa
Tarhuncu Ahmet Paşa mali alanda ıslahatlar yaparak devletin gelir – gider dengesini sağlamaya çalışmıştır. Tarhuncu Ahmet Paşa;
• Bazı illerin gelirinin iltizama verilmesini, dirlik sahipleriningelirlerinin bir kısmının da hazineye aktarılmasını sağlamıştır.
• Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye vebahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır.
• Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır.
• Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır.
• Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir.
XVIII. Yüzyıl Islahatları ve Özellikleri
Lale Devri
• İlk kez Avrupa’nın önemli merkezlerinde geçici elçilikler açıldı(Paris, Viyana, Moskova ve Lehistan). Osmanlı Devleti, elçiliklerikurmakla; Avrupa’daki teknik, bilimsel ve sosyal gelişmeleri takipetmeyi ve Avrupa devletlerinin politikalarını öğrenmeyi amaçlamıştır.
• Said Efendi ve İbrahim Müteferrika tarafından ilk Türk matbaasıkuruldu (1727). İbrahim Müteferrika’nın evinde kurulan bu ilk Osmanlımatbaasında dini kitaplar hariç tarih, coğrafya ve edebiyata ait bazıkitaplar basılmıştır. Matbaada basılan ilk eser Vankulu Lügati adlısözlüktür.
Osmanlı Devleti’nde binlerce insan hattatlık yaparak geçimlerinisağlıyordu. Bu insanları mağdur etmemek amacıyla devlet öncelerimatbaada dini kitapların basımını yasaklamıştır.
• Yeniçerilerden oluşturulan bir itfaiye örgütü kurulmuştur (Tulumbacılar).
• Yalova’da bir kağıt imalathanesi kurulmuştur.
• İstanbul’da bir kumaş ve çini imalathanesi açılmıştır.
• İlk defa çiçek hastalığı için aşı bulunmuştur.
• Kütüphaneler açılmıştır (En önemlileri Enderun ve Yeni Cami kütüphaneleridir).
• Askeri alanda esaslı bir ıslahat görülmemiş, sınırlarda bazı kalelerve istihkamlar yaptırılmıştır. Ayrıca İstanbul surları onarılmıştır.
• Doğu klâsiklerinden bazı eserler Türkçeye tercüme edilmiştir.
• Resim, minyatür, edebiyat ve az da olsa bilim alanında gelişmeler gözlenmiştir.
• Avrupa’dan Rokoko ve Barok tarzı mimari örnek alınarak çeşitli eserler yapılmıştır.
• Osmanlı mimarisinin Avrupa mimarisinin etkisinde kalması sonucunda sivil mimari ön plana çıkmıştır.
Osmanlı Devleti bu dönemde sadece Doğu’da İran’la savaşmıştır.
• Lâle Devri Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir.
I. Mahmut
• l. Mahmut orduya düzen vermenin ve Avrupa orduları gibi savaşahazırlanmanın lüzumunu anlamış ve bu işi Fransız asıllı Humbaracı AhmetPaşa’ya (Kont dö Boneval) vermiştir.
Ahmet Paşa;
• Osmanlı ordusundaki Humbaracı ve Topçu sınıfını ıslah etmiştir.
• Ordunun ıslahı için raporlar hazırlamıştır.
• Subay yetiştirmek amacıyla Kara Mühendishanesi’ni kurmuştur (1734). Böylece Avrupa tarzında ilk teknik okul açılmıştır.
• Emrindeki kıtaları Avrupa ordularının düzenine göre örgütlemiş, bölük, tabur ve alay örgütlerini oluşturmuştur.
III. Mustafa
Bu dönemin ıslahatlarını Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Baron dö Tot yapmıştır:
• III. Mustafa lüzumsuz masrafları keserek maliyede ıslahat yaptı. İlkdefa bu dönemde iç borçlanma sistemi (esham) uygulanmıştır.
• Fransızca’dan matematik ve astronomiyle ilgili kitaplar tercüme edilmiştir.
• Fransa’dan getirilen Baron dö Tot topçu ve istihkam askerlerini ıslah etmiştir.
• Sürat Topçu Ocağı kuruldu. Bu ocak Avrupa tarzında yetiştirilmiştir.
• Tophane ıslah edilmiştir.
• Deniz subayı yetiştirmek amacıyla Deniz Mühendishanesi kurulmuştur.
• Çeşme faciasından sonra tersane ıslah edilerek yeni bir donanma kurulmuştur.
I. Abdülhamit
Devrin ileri gelen ıslahatçı devlet adamları Halil Hamit Paşa ve Cezayirli Hasan Paşa’dır.
• Halil Hamit Paşa, Sürat Topçu Ocağı’nı genişleterek mevcudunu artırmıştır.
• İstihkam Okulu açıldı. Lağımcı ve Humbaracı ocaklarının gelişmesisağlandı. Kara ve deniz kuvvetlerini ıslah etmek için Avrupa’dan çoksayıda mühendis ve uzman getirilmiştir.
• Yeniçerilerin sayımı yapıldı. Tımar sisteminde düzenlemeye gidildi.Ulufe alım satımı yasaklandı. Halil Hamit Paşa maliyeyi düzeltmek içinçalışmalar yaptı. Ancak başarılı olamadı.
III. Selim
III. Selim döneminde yapılan ıslahatlara Nizam-ı Cedit adı verilmiştir.Bu dönem ıslahatlarının ağırlık merkezini askeri ıslahatlaroluşturmuştur.
• Nizam-ı Cedit Ordusu kuruldu. Bu ordu yeniçerilerden seçilen veAnadolu’dan getirilen askerlerden kurulmuştur. Avrupa tarzında eğitilenbu ordu ilk askeri başarısını Akka’da Fransızlara karşı kazanmıştır.Ordunun giderleri yeni kurulan İrad-ı Cedit hazinesi tarafındankarşılanmıştır.
• III. Selim donanmaya önem vermiş ve tersaneyi ıslah etmiştir.
• Mühendishane-i Berr-i Hümayun (Kara Mühendishanesi) ve Mühendishane-iBahr-i Hümayun (Deniz Mühendishanesi) adıyla okullar genişletilmiştir.
• Avrupa’daki gelişmeleri takip etmek ve Osmanlı Devleti hakkındakidüşüncelerini öğrenmek amacıyla Avrupa’nın önemli merkezlerinde süreklielçilikler kurulmuş, Paris, Londra, Viyana ve Berlin’e elçilergönderilmiştir.
• Ülke parasının değerini korumak için yerli malı özendirilmiştir.
• Resmi devlet matbaası kurulmuştur.
• İlmiye sınıfının ıslahı için çalışıldı. Yeni kitaplar tercüme edilmişve Fransızca devletin ilk resmi yabancı dili haline getirilmiştir.
III. Selim tarafından yapılmak istenen ıslahatlar; yeniçerilerintepkisi, devlet adamlarının lüks ve israfa dalmaları, İrad-ı Cedithazinesi için konulan vergilerin toplumda meydana getirdiği huzursuzlukve yabancı elçilerin aleyhte propaganda yapmaları gibi nedenlerdendolayı başarılı olamamıştır.
Kabakçı Mustafa İsyanı’yla III. Selim öldürülmüş (1807) ve Nizam-ı Cedit ıslahatları ortada kalmıştır.
XVIII. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri
• Osmanlı Devleti, Avrupa’nın gerisinde kaldığını anlamış ve Avrupa’yı örnek alarak yenilikler yapmıştır.
• Islahatlar padişah ve devlet adamları tarafından yapılmış, halkın ıslahatlar konusunda bir isteği ve desteği olmamıştır.
• Savaşların yenilgiyle sonuçlanması ve toprak kayıplarının devametmesi, ıslahatların askeri alanda yapılmasına neden olmuştur.
• Islahatlar, gösterilen tepkiler yüzünden (özellikle yeniçerilerin) devamlı olmamıştır.
• XVII. yüzyıl ıslahatlarına göre daha esaslı ıslahatlar yapılmıştır.Ancak, ıslahatlarla amaçlanan hedefler gerçekleştirilememiş ve devletçöküntüden kurtarılamamıştır
19 yüzyıl
II. Mahmut Dönemi’nde Yapılan Islahatları Sened-i İttifak (1808)
Bu senet II. Mahmut ile âyânlar arasında imzalanmıştır.
Âyanlarla II. Mahmut arasında Sened-i İttifak’ın yapılmasında AlemdarMustafa Paşa önemli rol oynadı. Sened-i İttifak ile Osmanlı Devletiâyanların varlığını ve haklarını tanımıştır.
Askeri Alanda Yapılan Yenilikler
Nizam-ı Cedit’in yerine Sekban-ı Cedit ismiyle yeni bir ocak kurdu.Ancak yeniçerilerin isteğiyle Sekban-ı Cedit Ocağı kaldırıldı.
Sekban-ı Cedit’in kaldırılması yeniçerilerin şımarmasına neden oldu.II. Mahmut yeniçerilerden Eşkinci adıyla yeni bir ocak kurdu. Bu ocakAvrupa tarzında eğitim yapacaktı. Yeniçeriler “eğitim istemeyiz”diyerek, ayaklandılar. Buna karşılık halk, esnaf, medrese öğrencileri,topçu birlikleri padişahın yanında toplanarak Yeniçeri Ocağı’nıkaldırdılar (1826).
Böylece;
• Padişahın devlet yönetimindeki otoritesi yeniden güçlenmiştir.
• Yeniliklere engel olan bir kurum ortadan kaldırılmıştır.
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra yerine Asakir-i Mansure-iMuhammediye adıyla yeni bir askeri örgüt kuruldu. Bu ordu çağdaşnitelikli merkez ordusu olarak kuruldu (Bölük, tabur, alay, şeklindedüzenlenmiştir).
Hükümet ve Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler
• XVIII. yüzyıldan itibaren önemini kaybeden Divan örgütü kaldırılarakyerine bugünkü anlamda bakanlıklar (nazırlıklar) kuruldu.
• Devlet memurları dahiliye ve hariciye diye ayrılmıştır. Tımar ve zeamet kaldırılarak devlet memurlarına maaş bağlanmıştır.
• Görevden alınan veya ölen devlet adamlarının mal varlığına el koymakdemek olan müsadere usulü kaldırıldı. Böylece II. Mahmut, mülkiyethakkının güvence altına alınmasını amaçlamıştır.
• Osmanlı uyruğundaki herkese tam bir din ve mezhep özgürlüğü tanınmıştır.
• İller merkeze bağlanmış ve âyanlıklar kaldırılmıştır.
• Anadolu ve Rumeli’de ilk defa askeri amaçlı nüfus sayımı yapılmıştır (1831).
Eğitim ve Kültür Alanlarında Yapılan Yenilikler
• Medreselerin yanında Avrupa tarzında eğitim kurumları açıldı. Bu dönemde İlköğretimin zorunluluğu kabul edildi.
II.Mahmut döneminde Avruba tarzında sivil tarzında okulların açılmasıOsmanlı ülkesinde kültür çatışmasına neden oldu. Eğitimde doğan bu ikibaşlılşık Cumhiriyet dönemine kadar devam etti.Tevhid-iTedrisatKanunu'yla ikilik oratadan kaldırılmıştır.
• İlk defa bu dönemde Fransa’ya öğrenci gönderilmiş, yabancı dil bilen Müslüman çevirmenler yetiştirilmiştir.
Ekonomi Alanında Yapılan Yenilikler
• Vergilendirmede adalet esasları göz önüne alınmış ve bazı vergiler kaldırılmıştır.
• Yerli malların kullanılması teşvik edilmiştir. Osmanlı parasınındışarıya çıkışını önlemek için yabancı kumaştan elbise yapılmasıyasaklanmıştır.
• Yeni kurulan ordunun elbise ve ayakkabı ihtiyacının karşılanması içinBakırköy’de bez, Eyüp’te iplik, İzmit’te çuha ve Beykoz’da derifabrikaları kurulmuştur.
• Osmanlı tüccarlarının yabancı tüccarlarla rekabet edebilmesi için gümrük vergilerinde kolaylık sağlanmıştır.
Tanzimat Dönemi (1839 - 1876)
Tazminat Fermanı
Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesinde;
• Osmanlı Devleti’nin varlığını kendi kuvvetiyle koruyamayacağınıanlamasından sonra Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak istemesi
• Rusya’nın Hristiyan halka yeni haklar verilmesi için yaptığı baskıların önlenmek istenmesi
• Osmanlı Devleti’nin kanunlarda bazı düzenlemeler yapmak istemesi
gibi nedenler etkili olmuştur.
1. Müslüman ve Hristiyan bütün halkın ırz, namus, can ve mal güvenliği devletin güvencesi altında olacaktır.
Bu hükümle; din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin halka eşitlik ve devlet güvencesi verilmiştir.
2. Vergiler herkesin gelirine göre düzenli bir şekilde toplanacaktır.
Bu hükümle; vergilerin toplanmasındaki eşitsizlik ve haksızlıklar ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.
3. Askerlik işleri düzene konulacak, askere alma ve terhis işleri sağlam esaslara bağlanacaktır.
Bu hükümle;
• Askerlikte ocak usulü ortadan kaldırılmış, askerlik vatan görevi haline getirilmiştir.
• Hristiyanların askerlik yapması zorunlu hale getirilmiştir.
4. Mahkemeler açık olarak yapılacak ve hiç kimse haksız yere idam edilmeyecektir.
5. Herkes mal ve mülküne sahip olacak, miras bırakabilecek ve müsadere kaldırılacaktır.
Bu hükümle; şahısların mülkiyet hakkı devlet garantisi altına alınmıştır. Böylece sermaye birikimine ortam hazırlanmıştır.
6. Rüşvet ve iltimas kaldırılacaktır.
7. Herkes kanun önünde eşit olacaktır.
Bu hükümle; tüm Osmanlı vatandaşları arasında eşitliğin sağlanması istenmiş, bu durum Osmanlıcılık fikrine esas olmuştur.
Patişah Abdülmecit Tanzimat Fermanı'yla açıklanan hükümlereuyaçağına,fermana dayanarak yapılacak bütün yasaları uygulayacağınayemin etmiştir.Böylece patişah;
- Yetkişlerini kendi rızasıyla kısıtlamıştır.
- Kendi gücü üzerinde konun gücünü kapul etmiştir.
Islahat Fermanı
Islahat Fermanı’nın başlıca maddeleri şunlardır:
1. Din ve mezhep özgürlüğü sağlanacak, okul, kilise ve hastane gibi binalar tamir ve yeniden inşaa edilebilecektir.
Bu hükümle; Hristiyanlara tam bir dini serbestiyet getirilmiş, açılan okullar milli isyanların artmasına neden olmuştur.
2. Hristiyan ve Musevilere karşı küçük düşürücü sözler ve deyimler kullanılmayacaktır.
Bu hükümle; gayrimüslimlerin isyanlarının önlenmesi ve Müslüman – Hristiyan çatışmasının ortadan kaldırılması amaçlanmıştır.
3. Hristiyan ve Museviler devlet memuru olabilecek, çeşitli okullara girebilecektir.
Bu hükümle; Hristiyanlarla Müslümanlar arasındaki en önemli ayrılık giderilmiştir.
4. İşkence, dayak ve angarya kaldırılacaktır.
5. Vergiler herkesin gelirine göre toplanacak ve iltizam usulü kaldırılacaktır.
6. Askerlik için nakdi bedel kabul edilecektir.
Bu hükümle; Hristiyanlar para ödeyerek askerlik görevinden muaf tutulmuştur.
7. Hristiyanların il meclisine üye olmaları kabul edilecektir.
Islahat Fermânı’ndan sonra Hristiyanların çoğunlukta olduğu yerlerdeyerel yönetim Hristiyanların denetimine geçti. Bu da devletinparçalanmasını hızlandırmıştır.
8. Yapılacak antlaşmalarla yabancı uyruklular vergilerini vermek şartıyla mal ve mülk sahibi olabileceklerdir.
Bu hüküm, yabancı sermayenin ülkede yatırım yapmasına olanak sağlamıştır.
9. Mahkemeler açık yapılacak, herkes kendi dinine göre yemin edecektir.
10. Patrikhanede yeni meclisler kurulacak, bu meclislerin aldığıkararlar Babıali tarafından tasdik edildikten sonra yürürlüğegirecektir.
Bu hüküm, Balkanlarda yeni Hristiyan devletlerin kurulmasına yol açmıştır.
11. Tarım ve ticaret işleri düzenlenecek, herkes şirket ve banka gibi ticari nitelikli kurumlar açabilecektir.
Meşrutiyet Dönemi
1. I. Meşrutiyet’in İlanı ve Kanun–ı Esasi
I. Meşrutiyet’in ilan edilmesinde;
• Yeni Osmanlıların Meşrutiyet’in ilan edilmesi için çalışmaları
• İstanbul Konferansı’nda Osmanlı Devleti aleyhine karar alınmasının önlenmek istenmesi
• İmparatorluk içindeki ulusların isyan etmelerinin önlenmek istenmesi
etkili olmuştur.
Kanun–ı Esasi’nin Önemli Maddeleri
1. Saltanat ve hilafet hakkı ve makamı Osmanoğulları soyunun en büyük erkek evladına aittir.
Bu madde Osmanlı Meşrutiyeti’nin monarşik karakter taşıdığını göstermektedir.
2. Devletin dini İslam’dır. Yasalar dini hükümlere aykırı olamaz.
Bu madde Osmanlı anayasasının teokratik ağırlıklı bir yapıya sahip olduğunu gösterir.
3. Yasama görevi; Âyan Meclisi ve Mebusan Meclisi’ne verilmiştir.
4. Ayan Meclisi üyeleri padişah tarafından ölünceye kadar tayinedilebilecekti. Mebusan Meclisi’nin üyeleri dört yılda bir yapılanseçimle her ellibin Osmanlı erkeğinin seçeceği milletvekillerindenoluşacaktır.
Osmanlı Devleti’nde parlamenter sisteme geçilmiştir.
5. Yürütme yetkisi; başında padişahın bulunduğu Bakanlar Kurulu’na (Heyet-i Vükela’ya) verilmiştir.
6. Kanun teklifini sadece hükümet yapabilecektir.
Bu maddeler Mebuslar Meclisi’nin etkinliğini azaltmış ve bir danışma meclisi durumuna düşürmüştür.
7. Bakanlar Kurulu’nun başkan ve bakanlarını padişah seçer, atar ve gerektiğinde azleder.
8. Mebuslar Meclisi’nin başkanı ve iki yardımcısı Meclisin gösterdiği adaylar arasından padişah tarafından seçilir.
9. Meclisi açmak ve kapatmak padişaha aittir.
10. Hükümet Meclise karşı değil, padişaha karşı sorumlu olacaktır.
Bu madde, padişahın yetkilerinin milli iradenin üstünde olduğunu göstermektedir.
11. Anayasada kişi özgürlüğü, öğretim ve öğrenim özgürlüğü, mülkiyethakkı, din özgürlüğü, basın özgürlüğü, konut dokunulmazlığı, vergieşitliği, yasal eşitlik ve dilekçe hakkı gibi temel haklar yeralmıştır.
Osmanlı Devleti’nde kişisel haklar ve özgürlükler genişlemiş ve anayasa güvencesine alınmıştır.
12. Padişah, devlet güvenliğini bozduğu gerekçesiyle polis araştırmasıyaptırabilecek ve sonunda suçlu görülen kişileri sürgünegönderebilecektir.
• Kanun-ı Esasi Türk tarihinin Avrupa tarzındaki ilk anayasasıdır.
• Halk ilk defa Padişahın yanında yönetime ortak olmuş ve I. Meşrutiyet Dönemi başlamıştır. (1876 - 1908)
II. Meşrutiyet’in İlanı
II. Abdülhamit’in Mebuslar Meclisi’ni kapatması ve anayasayıyürürlülükten kaldırması meşrutiyet yanlılarını yeniden hareketegeçirdi. Meşrutiyet yanlıları 1889 yılında İttihad–ı Osmani Cemiyeti’nikurarak örgütlendiler.
Ahmet Niyazi Bey Manastır’da kendilerine bağlı birliklerleayaklandılar. Rumeli’de Meşrutiyet isteğiyle gösterilerin artmasısonucunda II. Abdülhamit Meşrutiyet’in yürürlüğe girdiğini ilan etmekzorunda kaldı (23 Temmuz 1908).
II. Meşrutiyet Dönemi’nde Kanun-ı Esasi’de Yapılan Önemli Değişiklikler
1. Padişah Mebuslar Meclisi’nde anayasaya bağlılık yemini edecektir.
Kanun üstünlüğü ilkesi pekiştirilmiştir.
2. Padişah Bakanlar Kurulu’nun yalnızca başkanını seçmekle yükümlüdür.
3. Bakanlar Kurulu Mebuslar Meclisi’ne karşı sorumludur.
Padişahın yürütme ile ilgili yetkileri kısıtlanmış, millet iradesi yürütme organı üzerinde denetim hakkı elde etmiştir.
4. Mebuslar Meclisi başkanını kendisi seçer.
5. Ekonomi, ticaret ve barış antlaşmaları Mebuslar Meclisi’nin onayından sonra yürürlülüğe girer.
6. Mebuslar Meclisi ve Âyân Meclisi padişahtan izin almadan yasa önerme hakkına sahiptir.
7.Padişah, veto ettiği bir yasa tasarısı değişmeden yeniden mecliste kabul edilirse bu tasarıyı onaylamak zorundadır.
5. 6. ve 7. maddeler padişahın yasama yetkisinin kısıtlandığını göstermektedir.
8. Padişahın meclisi feshetme yetkisi oldukça zorlaştırılmıştır
Osmanlı tarihinde ilk köklü ıslahat girişimleri II. Osman döneminde(1618 – 1622) başlamıştır. II. Osman dönemi yenilikleri şunlardır:
• II. Osman, saray dışından evlilik yaparak sarayı halka açmıştır.
• Şeyhülislam’ın fetva vermek dışındaki yetkilerini elinden aldı.Böylece ilmiye sınıfının devlet işlerine karışması engellenmiştir.
• Zamanın ihtiyaçlarına göre yeni kanunların yapılması planlanmıştır.
• II. Osman Hotin Seferi’nde yeniçerilerin durumunu görünce YeniçeriOcağı’nı kaldırmak istedi. Ancak, Genç Osman düşüncelerini zamansızaçığa vurduğundan ve ıslahatlar sırasında kendisine yardımcı olacaktecrübeli devlet adamı olmadığından ıslahat planlarıgerçekleştirilememiştir.
IV. Murat
• Yeniçeri ve sipahi zorbaları ortadan kaldırıldı. Bu durum İstanbul’da asayiş ve güvenliğin kurulmasını sağlamıştır.
• Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye vebahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır.
• Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır.
• Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır.
• Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir.
Köprülü Mehmet Paşa
Köprülü Mehmet Paşa;
• Memleketin iç durumunu ele aldı. Dini yönden fikir ayrılığına düşenİstanbul ulemasını değişik yerlere göndererek kargaşaya son vermiştir.
• Maliyeyi düzene sokan Köprülü Mehmet Paşa, Kuyucu Murat Paşa ve IV.Murat gibi baskı ve şiddet kullanmıştır. Onun ölümünden sonra, kenditavsiyesiyle oğlu Fazıl Ahmet Paşa sadrazamlığa getirilmiştir.
• Ordu ve donanmayı ele aldı. Çanakkale Boğazı’nı ablukaya alan Venedikdonanmasını buradan uzaklaştırıp, Venedik tarafından işgal edilenLimni, Bozcaada ve Gökçeada’yı geri alarak Akdeniz yolunu açmış veGirit Adası’na yardım göndermiştir.
• Erdel Beyi Rakoçi ve Halep Valisi Abaza Hasan Paşa’nın isyanlarını bastırarak asayişi sağlamıştır.
• Tımarlar eskiden olduğu gibi savaşlarda yararlılık gösterenlereverilmiştir. Anadolu ve Rumeli’deki tımarlı sipahilerin gerçekmevcudunu öğrenmek için yoklamalar yapılmıştır. Haksızlık ve zorbalıkyapan devlet memurları engellenerek kanun hakimiyeti kurulmayaçalışılmıştır.
• Devletin duraklamasının ve kötü gidişatın durdurulması için neleryapılması gerektiğine ilişkin devlet ileri gelenlerinden raporlaralınmıştır. XVII. yüzyılın önemli şahsiyetlerinden biri olan Koçi Bey,devletin Kanuni’den sonra düştüğü sıkıntıları, kurumların nasılbozulduğunu anlattığı “Koçi Bey Risalesi” adlı raporunu IV. Murat’atakdim etmiştir.
• İran üzerine iki defa sefer düzenlendi. Bu seferler sırasındaAnadolu’daki Celâliler ortadan kaldırılmış, emniyet ve güvenliksağlanmıştır.
• Uyuşturucu maddelerin ve tütünün kullanımı, gece sokağa çıkılması yasaklanmıştır.
Tarhuncu Ahmet Paşa
Tarhuncu Ahmet Paşa mali alanda ıslahatlar yaparak devletin gelir – gider dengesini sağlamaya çalışmıştır. Tarhuncu Ahmet Paşa;
• Bazı illerin gelirinin iltizama verilmesini, dirlik sahipleriningelirlerinin bir kısmının da hazineye aktarılmasını sağlamıştır.
• Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz hediye vebahşişlerden kaynaklandığını görünce bunları azaltmaya çalışmıştır.
• Mali yılın bütçesini önceden hazırlamıştır.
• Divan üyeleri ve diğer yöneticilerden hazineye para aktarmıştır.
• Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etmiştir.
XVIII. Yüzyıl Islahatları ve Özellikleri
Lale Devri
• İlk kez Avrupa’nın önemli merkezlerinde geçici elçilikler açıldı(Paris, Viyana, Moskova ve Lehistan). Osmanlı Devleti, elçiliklerikurmakla; Avrupa’daki teknik, bilimsel ve sosyal gelişmeleri takipetmeyi ve Avrupa devletlerinin politikalarını öğrenmeyi amaçlamıştır.
• Said Efendi ve İbrahim Müteferrika tarafından ilk Türk matbaasıkuruldu (1727). İbrahim Müteferrika’nın evinde kurulan bu ilk Osmanlımatbaasında dini kitaplar hariç tarih, coğrafya ve edebiyata ait bazıkitaplar basılmıştır. Matbaada basılan ilk eser Vankulu Lügati adlısözlüktür.
Osmanlı Devleti’nde binlerce insan hattatlık yaparak geçimlerinisağlıyordu. Bu insanları mağdur etmemek amacıyla devlet öncelerimatbaada dini kitapların basımını yasaklamıştır.
• Yeniçerilerden oluşturulan bir itfaiye örgütü kurulmuştur (Tulumbacılar).
• Yalova’da bir kağıt imalathanesi kurulmuştur.
• İstanbul’da bir kumaş ve çini imalathanesi açılmıştır.
• İlk defa çiçek hastalığı için aşı bulunmuştur.
• Kütüphaneler açılmıştır (En önemlileri Enderun ve Yeni Cami kütüphaneleridir).
• Askeri alanda esaslı bir ıslahat görülmemiş, sınırlarda bazı kalelerve istihkamlar yaptırılmıştır. Ayrıca İstanbul surları onarılmıştır.
• Doğu klâsiklerinden bazı eserler Türkçeye tercüme edilmiştir.
• Resim, minyatür, edebiyat ve az da olsa bilim alanında gelişmeler gözlenmiştir.
• Avrupa’dan Rokoko ve Barok tarzı mimari örnek alınarak çeşitli eserler yapılmıştır.
• Osmanlı mimarisinin Avrupa mimarisinin etkisinde kalması sonucunda sivil mimari ön plana çıkmıştır.
Osmanlı Devleti bu dönemde sadece Doğu’da İran’la savaşmıştır.
• Lâle Devri Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir.
I. Mahmut
• l. Mahmut orduya düzen vermenin ve Avrupa orduları gibi savaşahazırlanmanın lüzumunu anlamış ve bu işi Fransız asıllı Humbaracı AhmetPaşa’ya (Kont dö Boneval) vermiştir.
Ahmet Paşa;
• Osmanlı ordusundaki Humbaracı ve Topçu sınıfını ıslah etmiştir.
• Ordunun ıslahı için raporlar hazırlamıştır.
• Subay yetiştirmek amacıyla Kara Mühendishanesi’ni kurmuştur (1734). Böylece Avrupa tarzında ilk teknik okul açılmıştır.
• Emrindeki kıtaları Avrupa ordularının düzenine göre örgütlemiş, bölük, tabur ve alay örgütlerini oluşturmuştur.
III. Mustafa
Bu dönemin ıslahatlarını Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Baron dö Tot yapmıştır:
• III. Mustafa lüzumsuz masrafları keserek maliyede ıslahat yaptı. İlkdefa bu dönemde iç borçlanma sistemi (esham) uygulanmıştır.
• Fransızca’dan matematik ve astronomiyle ilgili kitaplar tercüme edilmiştir.
• Fransa’dan getirilen Baron dö Tot topçu ve istihkam askerlerini ıslah etmiştir.
• Sürat Topçu Ocağı kuruldu. Bu ocak Avrupa tarzında yetiştirilmiştir.
• Tophane ıslah edilmiştir.
• Deniz subayı yetiştirmek amacıyla Deniz Mühendishanesi kurulmuştur.
• Çeşme faciasından sonra tersane ıslah edilerek yeni bir donanma kurulmuştur.
I. Abdülhamit
Devrin ileri gelen ıslahatçı devlet adamları Halil Hamit Paşa ve Cezayirli Hasan Paşa’dır.
• Halil Hamit Paşa, Sürat Topçu Ocağı’nı genişleterek mevcudunu artırmıştır.
• İstihkam Okulu açıldı. Lağımcı ve Humbaracı ocaklarının gelişmesisağlandı. Kara ve deniz kuvvetlerini ıslah etmek için Avrupa’dan çoksayıda mühendis ve uzman getirilmiştir.
• Yeniçerilerin sayımı yapıldı. Tımar sisteminde düzenlemeye gidildi.Ulufe alım satımı yasaklandı. Halil Hamit Paşa maliyeyi düzeltmek içinçalışmalar yaptı. Ancak başarılı olamadı.
III. Selim
III. Selim döneminde yapılan ıslahatlara Nizam-ı Cedit adı verilmiştir.Bu dönem ıslahatlarının ağırlık merkezini askeri ıslahatlaroluşturmuştur.
• Nizam-ı Cedit Ordusu kuruldu. Bu ordu yeniçerilerden seçilen veAnadolu’dan getirilen askerlerden kurulmuştur. Avrupa tarzında eğitilenbu ordu ilk askeri başarısını Akka’da Fransızlara karşı kazanmıştır.Ordunun giderleri yeni kurulan İrad-ı Cedit hazinesi tarafındankarşılanmıştır.
• III. Selim donanmaya önem vermiş ve tersaneyi ıslah etmiştir.
• Mühendishane-i Berr-i Hümayun (Kara Mühendishanesi) ve Mühendishane-iBahr-i Hümayun (Deniz Mühendishanesi) adıyla okullar genişletilmiştir.
• Avrupa’daki gelişmeleri takip etmek ve Osmanlı Devleti hakkındakidüşüncelerini öğrenmek amacıyla Avrupa’nın önemli merkezlerinde süreklielçilikler kurulmuş, Paris, Londra, Viyana ve Berlin’e elçilergönderilmiştir.
• Ülke parasının değerini korumak için yerli malı özendirilmiştir.
• Resmi devlet matbaası kurulmuştur.
• İlmiye sınıfının ıslahı için çalışıldı. Yeni kitaplar tercüme edilmişve Fransızca devletin ilk resmi yabancı dili haline getirilmiştir.
III. Selim tarafından yapılmak istenen ıslahatlar; yeniçerilerintepkisi, devlet adamlarının lüks ve israfa dalmaları, İrad-ı Cedithazinesi için konulan vergilerin toplumda meydana getirdiği huzursuzlukve yabancı elçilerin aleyhte propaganda yapmaları gibi nedenlerdendolayı başarılı olamamıştır.
Kabakçı Mustafa İsyanı’yla III. Selim öldürülmüş (1807) ve Nizam-ı Cedit ıslahatları ortada kalmıştır.
XVIII. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri
• Osmanlı Devleti, Avrupa’nın gerisinde kaldığını anlamış ve Avrupa’yı örnek alarak yenilikler yapmıştır.
• Islahatlar padişah ve devlet adamları tarafından yapılmış, halkın ıslahatlar konusunda bir isteği ve desteği olmamıştır.
• Savaşların yenilgiyle sonuçlanması ve toprak kayıplarının devametmesi, ıslahatların askeri alanda yapılmasına neden olmuştur.
• Islahatlar, gösterilen tepkiler yüzünden (özellikle yeniçerilerin) devamlı olmamıştır.
• XVII. yüzyıl ıslahatlarına göre daha esaslı ıslahatlar yapılmıştır.Ancak, ıslahatlarla amaçlanan hedefler gerçekleştirilememiş ve devletçöküntüden kurtarılamamıştır
19 yüzyıl
II. Mahmut Dönemi’nde Yapılan Islahatları Sened-i İttifak (1808)
Bu senet II. Mahmut ile âyânlar arasında imzalanmıştır.
Âyanlarla II. Mahmut arasında Sened-i İttifak’ın yapılmasında AlemdarMustafa Paşa önemli rol oynadı. Sened-i İttifak ile Osmanlı Devletiâyanların varlığını ve haklarını tanımıştır.
Askeri Alanda Yapılan Yenilikler
Nizam-ı Cedit’in yerine Sekban-ı Cedit ismiyle yeni bir ocak kurdu.Ancak yeniçerilerin isteğiyle Sekban-ı Cedit Ocağı kaldırıldı.
Sekban-ı Cedit’in kaldırılması yeniçerilerin şımarmasına neden oldu.II. Mahmut yeniçerilerden Eşkinci adıyla yeni bir ocak kurdu. Bu ocakAvrupa tarzında eğitim yapacaktı. Yeniçeriler “eğitim istemeyiz”diyerek, ayaklandılar. Buna karşılık halk, esnaf, medrese öğrencileri,topçu birlikleri padişahın yanında toplanarak Yeniçeri Ocağı’nıkaldırdılar (1826).
Böylece;
• Padişahın devlet yönetimindeki otoritesi yeniden güçlenmiştir.
• Yeniliklere engel olan bir kurum ortadan kaldırılmıştır.
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra yerine Asakir-i Mansure-iMuhammediye adıyla yeni bir askeri örgüt kuruldu. Bu ordu çağdaşnitelikli merkez ordusu olarak kuruldu (Bölük, tabur, alay, şeklindedüzenlenmiştir).
Hükümet ve Yönetim Alanında Yapılan Yenilikler
• XVIII. yüzyıldan itibaren önemini kaybeden Divan örgütü kaldırılarakyerine bugünkü anlamda bakanlıklar (nazırlıklar) kuruldu.
• Devlet memurları dahiliye ve hariciye diye ayrılmıştır. Tımar ve zeamet kaldırılarak devlet memurlarına maaş bağlanmıştır.
• Görevden alınan veya ölen devlet adamlarının mal varlığına el koymakdemek olan müsadere usulü kaldırıldı. Böylece II. Mahmut, mülkiyethakkının güvence altına alınmasını amaçlamıştır.
• Osmanlı uyruğundaki herkese tam bir din ve mezhep özgürlüğü tanınmıştır.
• İller merkeze bağlanmış ve âyanlıklar kaldırılmıştır.
• Anadolu ve Rumeli’de ilk defa askeri amaçlı nüfus sayımı yapılmıştır (1831).
Eğitim ve Kültür Alanlarında Yapılan Yenilikler
• Medreselerin yanında Avrupa tarzında eğitim kurumları açıldı. Bu dönemde İlköğretimin zorunluluğu kabul edildi.
II.Mahmut döneminde Avruba tarzında sivil tarzında okulların açılmasıOsmanlı ülkesinde kültür çatışmasına neden oldu. Eğitimde doğan bu ikibaşlılşık Cumhiriyet dönemine kadar devam etti.Tevhid-iTedrisatKanunu'yla ikilik oratadan kaldırılmıştır.
• İlk defa bu dönemde Fransa’ya öğrenci gönderilmiş, yabancı dil bilen Müslüman çevirmenler yetiştirilmiştir.
Ekonomi Alanında Yapılan Yenilikler
• Vergilendirmede adalet esasları göz önüne alınmış ve bazı vergiler kaldırılmıştır.
• Yerli malların kullanılması teşvik edilmiştir. Osmanlı parasınındışarıya çıkışını önlemek için yabancı kumaştan elbise yapılmasıyasaklanmıştır.
• Yeni kurulan ordunun elbise ve ayakkabı ihtiyacının karşılanması içinBakırköy’de bez, Eyüp’te iplik, İzmit’te çuha ve Beykoz’da derifabrikaları kurulmuştur.
• Osmanlı tüccarlarının yabancı tüccarlarla rekabet edebilmesi için gümrük vergilerinde kolaylık sağlanmıştır.
Tanzimat Dönemi (1839 - 1876)
Tazminat Fermanı
Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesinde;
• Osmanlı Devleti’nin varlığını kendi kuvvetiyle koruyamayacağınıanlamasından sonra Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak istemesi
• Rusya’nın Hristiyan halka yeni haklar verilmesi için yaptığı baskıların önlenmek istenmesi
• Osmanlı Devleti’nin kanunlarda bazı düzenlemeler yapmak istemesi
gibi nedenler etkili olmuştur.
1. Müslüman ve Hristiyan bütün halkın ırz, namus, can ve mal güvenliği devletin güvencesi altında olacaktır.
Bu hükümle; din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin halka eşitlik ve devlet güvencesi verilmiştir.
2. Vergiler herkesin gelirine göre düzenli bir şekilde toplanacaktır.
Bu hükümle; vergilerin toplanmasındaki eşitsizlik ve haksızlıklar ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.
3. Askerlik işleri düzene konulacak, askere alma ve terhis işleri sağlam esaslara bağlanacaktır.
Bu hükümle;
• Askerlikte ocak usulü ortadan kaldırılmış, askerlik vatan görevi haline getirilmiştir.
• Hristiyanların askerlik yapması zorunlu hale getirilmiştir.
4. Mahkemeler açık olarak yapılacak ve hiç kimse haksız yere idam edilmeyecektir.
5. Herkes mal ve mülküne sahip olacak, miras bırakabilecek ve müsadere kaldırılacaktır.
Bu hükümle; şahısların mülkiyet hakkı devlet garantisi altına alınmıştır. Böylece sermaye birikimine ortam hazırlanmıştır.
6. Rüşvet ve iltimas kaldırılacaktır.
7. Herkes kanun önünde eşit olacaktır.
Bu hükümle; tüm Osmanlı vatandaşları arasında eşitliğin sağlanması istenmiş, bu durum Osmanlıcılık fikrine esas olmuştur.
Patişah Abdülmecit Tanzimat Fermanı'yla açıklanan hükümlereuyaçağına,fermana dayanarak yapılacak bütün yasaları uygulayacağınayemin etmiştir.Böylece patişah;
- Yetkişlerini kendi rızasıyla kısıtlamıştır.
- Kendi gücü üzerinde konun gücünü kapul etmiştir.
Islahat Fermanı
Islahat Fermanı’nın başlıca maddeleri şunlardır:
1. Din ve mezhep özgürlüğü sağlanacak, okul, kilise ve hastane gibi binalar tamir ve yeniden inşaa edilebilecektir.
Bu hükümle; Hristiyanlara tam bir dini serbestiyet getirilmiş, açılan okullar milli isyanların artmasına neden olmuştur.
2. Hristiyan ve Musevilere karşı küçük düşürücü sözler ve deyimler kullanılmayacaktır.
Bu hükümle; gayrimüslimlerin isyanlarının önlenmesi ve Müslüman – Hristiyan çatışmasının ortadan kaldırılması amaçlanmıştır.
3. Hristiyan ve Museviler devlet memuru olabilecek, çeşitli okullara girebilecektir.
Bu hükümle; Hristiyanlarla Müslümanlar arasındaki en önemli ayrılık giderilmiştir.
4. İşkence, dayak ve angarya kaldırılacaktır.
5. Vergiler herkesin gelirine göre toplanacak ve iltizam usulü kaldırılacaktır.
6. Askerlik için nakdi bedel kabul edilecektir.
Bu hükümle; Hristiyanlar para ödeyerek askerlik görevinden muaf tutulmuştur.
7. Hristiyanların il meclisine üye olmaları kabul edilecektir.
Islahat Fermânı’ndan sonra Hristiyanların çoğunlukta olduğu yerlerdeyerel yönetim Hristiyanların denetimine geçti. Bu da devletinparçalanmasını hızlandırmıştır.
8. Yapılacak antlaşmalarla yabancı uyruklular vergilerini vermek şartıyla mal ve mülk sahibi olabileceklerdir.
Bu hüküm, yabancı sermayenin ülkede yatırım yapmasına olanak sağlamıştır.
9. Mahkemeler açık yapılacak, herkes kendi dinine göre yemin edecektir.
10. Patrikhanede yeni meclisler kurulacak, bu meclislerin aldığıkararlar Babıali tarafından tasdik edildikten sonra yürürlüğegirecektir.
Bu hüküm, Balkanlarda yeni Hristiyan devletlerin kurulmasına yol açmıştır.
11. Tarım ve ticaret işleri düzenlenecek, herkes şirket ve banka gibi ticari nitelikli kurumlar açabilecektir.
Meşrutiyet Dönemi
1. I. Meşrutiyet’in İlanı ve Kanun–ı Esasi
I. Meşrutiyet’in ilan edilmesinde;
• Yeni Osmanlıların Meşrutiyet’in ilan edilmesi için çalışmaları
• İstanbul Konferansı’nda Osmanlı Devleti aleyhine karar alınmasının önlenmek istenmesi
• İmparatorluk içindeki ulusların isyan etmelerinin önlenmek istenmesi
etkili olmuştur.
Kanun–ı Esasi’nin Önemli Maddeleri
1. Saltanat ve hilafet hakkı ve makamı Osmanoğulları soyunun en büyük erkek evladına aittir.
Bu madde Osmanlı Meşrutiyeti’nin monarşik karakter taşıdığını göstermektedir.
2. Devletin dini İslam’dır. Yasalar dini hükümlere aykırı olamaz.
Bu madde Osmanlı anayasasının teokratik ağırlıklı bir yapıya sahip olduğunu gösterir.
3. Yasama görevi; Âyan Meclisi ve Mebusan Meclisi’ne verilmiştir.
4. Ayan Meclisi üyeleri padişah tarafından ölünceye kadar tayinedilebilecekti. Mebusan Meclisi’nin üyeleri dört yılda bir yapılanseçimle her ellibin Osmanlı erkeğinin seçeceği milletvekillerindenoluşacaktır.
Osmanlı Devleti’nde parlamenter sisteme geçilmiştir.
5. Yürütme yetkisi; başında padişahın bulunduğu Bakanlar Kurulu’na (Heyet-i Vükela’ya) verilmiştir.
6. Kanun teklifini sadece hükümet yapabilecektir.
Bu maddeler Mebuslar Meclisi’nin etkinliğini azaltmış ve bir danışma meclisi durumuna düşürmüştür.
7. Bakanlar Kurulu’nun başkan ve bakanlarını padişah seçer, atar ve gerektiğinde azleder.
8. Mebuslar Meclisi’nin başkanı ve iki yardımcısı Meclisin gösterdiği adaylar arasından padişah tarafından seçilir.
9. Meclisi açmak ve kapatmak padişaha aittir.
10. Hükümet Meclise karşı değil, padişaha karşı sorumlu olacaktır.
Bu madde, padişahın yetkilerinin milli iradenin üstünde olduğunu göstermektedir.
11. Anayasada kişi özgürlüğü, öğretim ve öğrenim özgürlüğü, mülkiyethakkı, din özgürlüğü, basın özgürlüğü, konut dokunulmazlığı, vergieşitliği, yasal eşitlik ve dilekçe hakkı gibi temel haklar yeralmıştır.
Osmanlı Devleti’nde kişisel haklar ve özgürlükler genişlemiş ve anayasa güvencesine alınmıştır.
12. Padişah, devlet güvenliğini bozduğu gerekçesiyle polis araştırmasıyaptırabilecek ve sonunda suçlu görülen kişileri sürgünegönderebilecektir.
• Kanun-ı Esasi Türk tarihinin Avrupa tarzındaki ilk anayasasıdır.
• Halk ilk defa Padişahın yanında yönetime ortak olmuş ve I. Meşrutiyet Dönemi başlamıştır. (1876 - 1908)
II. Meşrutiyet’in İlanı
II. Abdülhamit’in Mebuslar Meclisi’ni kapatması ve anayasayıyürürlülükten kaldırması meşrutiyet yanlılarını yeniden hareketegeçirdi. Meşrutiyet yanlıları 1889 yılında İttihad–ı Osmani Cemiyeti’nikurarak örgütlendiler.
Ahmet Niyazi Bey Manastır’da kendilerine bağlı birliklerleayaklandılar. Rumeli’de Meşrutiyet isteğiyle gösterilerin artmasısonucunda II. Abdülhamit Meşrutiyet’in yürürlüğe girdiğini ilan etmekzorunda kaldı (23 Temmuz 1908).
II. Meşrutiyet Dönemi’nde Kanun-ı Esasi’de Yapılan Önemli Değişiklikler
1. Padişah Mebuslar Meclisi’nde anayasaya bağlılık yemini edecektir.
Kanun üstünlüğü ilkesi pekiştirilmiştir.
2. Padişah Bakanlar Kurulu’nun yalnızca başkanını seçmekle yükümlüdür.
3. Bakanlar Kurulu Mebuslar Meclisi’ne karşı sorumludur.
Padişahın yürütme ile ilgili yetkileri kısıtlanmış, millet iradesi yürütme organı üzerinde denetim hakkı elde etmiştir.
4. Mebuslar Meclisi başkanını kendisi seçer.
5. Ekonomi, ticaret ve barış antlaşmaları Mebuslar Meclisi’nin onayından sonra yürürlülüğe girer.
6. Mebuslar Meclisi ve Âyân Meclisi padişahtan izin almadan yasa önerme hakkına sahiptir.
7.Padişah, veto ettiği bir yasa tasarısı değişmeden yeniden mecliste kabul edilirse bu tasarıyı onaylamak zorundadır.
5. 6. ve 7. maddeler padişahın yasama yetkisinin kısıtlandığını göstermektedir.
8. Padişahın meclisi feshetme yetkisi oldukça zorlaştırılmıştır